Kingdom / Society

Bestuurt God hijskranen?

2011-07-10T13:32:00.000+02:00

Gisteren ontstond er op Twitter nogal wat rumoer over een commentaar in het Reformatorisch Dagblad, waarin een link werd gelegd tussen het incident in het FC Twente-stadion (waarbij tot nu toe twee doden te betreuren waren) en de uitspraak van Jezus in Lukas 13 over het instorten van de Toren van Siloam – waarmee Jezus degenen terechtwees die geloofden dat dit ongeluk de slachtoffers vanwege hun eigen persoonlijke schuld was overkomen.

Van de regen in de drup
Het commentaar in het RefDag -hoewel goed bedoeld om extremiteiten in de eigen achterban te corrigeren- hielp helaas de beeldvorming over het christelijk geloof van de regen in de drup. Want hoewel het commentaar de gedachte weersprak dat de bouwvakkers in het Twente-stadion vanwege hun eigen 'zonde' waren omgekomen, stelde het wel degelijk dat dit ongeluk een uiting was van Gods "straf" in meer algemene zin, en werd dit expliciet gekoppeld aan de 'zonde' van 'voetbalverdwazing'. Met andere woorden: de bouwvakkers waren weliswaar niet vanwege hun eigen persoonlijke schuld omgekomen, maar stonden wel "in the line of fire" van een incident waarmee God 'ons allen' zou hebben gestraft vanwege 'onze' nationale voetbalverdwazing. En ook díe redenering roept bij mij een diep verzet op.

Bijbels ramptoerisme
Laten we niet te snel met de vinger naar de RefDag-achterban wijzen wanneer het gaat om dit soort extremiteiten. Ik herinner met uit evangelisch-charismatische kringen in Friesland een "profetie" van enkele jaren geleden waarin God met Zijn Geest zou gaan "waaien" over Burgum. Deze "profetie" werd "bevestigd" door een harde wind over het Bergumermeer, waarbij caravans omver werden geblazen en een campingbezoeker om het leven kwam. Destijds smulde ik van zulke 'krachtige' profetieën. Nu vraag ik me af hoe ik ooit in een God heb kunnen geloven die mensenlevens afbreekt omdat Hij één of ander mystiek punt zou willen maken dat slechts door een handjevol ingewijden wordt begrepen. Bijbels geïnspireerd ramptoerisme is niemand vreemd – van bevindelijk tot hypercharismatisch.
Na een goed gesprek met enkele reformatorische 'tweeps', kwamen we als vanzelf bij de kernvraag: kunnen we überhaupt in het hiernumaals spreken over een God die "straft"? Het is mijn overtuiging van niet, en hieronder doe ik een poging om uit te leggen waarom.

Romeinen 1 en de "toorn van God"
In Romeinen 1:18-19 spreekt Paulus over de "toorn van God" die zich "openbaart vanuit de hemel" (onvoltooid tegenwoordige tijd!!) over de goddeloosheid en ongerechtigheid van mensen. Dit lijkt de gedachte van een straffende God in het hiernumaals te legitimeren. Maar wanneer we Rom. 1-3 in zijn geheel lezen, wordt m.i. toch duidelijk dat een ongeluk zoals dat in het Twente-stadion niet kan worden verklaard vanuit dit Bijbelse 'zonde-straf-paradigma'.
Ten eerste legt Paulus in Rom. 1:24-29 heel duidelijk uit hoe de 'toorn van God' zich manifesteert: door de mensen de consequenties te laten dragen van hun eigen zonden (de wet van zaaien en oogsten). Tot drie keer toe gebruikt Paulus hier de zinsnede "God heeft hen overgegeven aan..." om te omschrijven hoe die 'toorn van God' werkt. Daarnaast wordt in vers 18 duidelijk dat Gods toorn niet gaat over de zonden van 'alle mensen', maar heel specifiek over "mensen, die de waarheid in ongerechtigheid ten onder houden". De conclusie lijkt mij glashelder: wanneer de Bijbel spreekt vanuit Gods toorn of oordeel binnen het 'zonde-straf-paradigma', gaat het over het beleven van de consequenties van de eigen zonde. Willekeurige bouwvakkers die in Gods vuurlinie staan vanwege Gods onbehagen over onze collectieve voetbalverdwazing, zoals het RefDag suggereert, zijn dus m.i. een perversie van het Bijbelse denken over Gods toorn.

Romeinen 2 en het doel van de "toorn van God"
Als tweede is het theologisch cruciaal een verschil te maken tussen de begrippen "toorn" of "oordeel" enerzijds, en het begrip "straf" anderzijds. Dat verschil zit hem in het doel. Straf heeft vergelding tot doel – het draagt het karakter van een afrekening. De "toorn" van God (Rom. 1) of het "oordeel" (Rom. 2) heeft omkeer tot doel – het draagt het karakter van een 'megafoon' (C.S. Lewis). 'Oordeel' is in het Grieks krisis – dit wijst op een 'point of decision', niet op een afrekening.
Paulus bespreekt in Rom. 2 de "goedertierenheid van God", en dat is in deze context Zijn beslissing om de zonde juist niet meteen te straffen maar 'op haar beloop te laten' – zie ook Rom. 3:23-26. Die 'goedertierenheid' – dwz dat niet-straffen- heeft tot doel dat wij tot inkeer komen en gaan "volharden in het goeddoen" in plaats van "weerbarstig zijn" (Rom. 2:5-7).
In ons Nederlandse spraakgebruik identificeren wij 'oordeel' meteen met 'straf', maar het is juist cruciaal die twee te onderscheiden. Wij dragen allemaal Gods 'oordeel' zolang wij volharden in het kwade, en dit is bedoeld om ons tot inkeer te brengen. Maar niemand draagt Gods 'straf' – behalve Jezus vóór ons (Rom. 3:23-26), èn straks in de eeuwigheid iedereen die persé zelf zijn eigen 'rekening van de geschiedenis' wil voldoen in plaats van een 'free lunch' op Jezus' conto te accepteren. Aan deze kant van de eeuwigheid lijkt het mij volstrekt onbijbels om te spreken van Gods 'straf'.

Romeinen 8 en de effecten van de zondeval
Het RefDag-commentaar riep nog de meeste weerstand op door het incident in het Twente-stadion te verklaren vanuit een 'zonde-straf-paradigma', ook al nam men afstand van de persoonlijke component daarin. Iemand vroeg mij via Twitter of ik dan niet óók geloof dat de zondeval verantwoordelijk is voor het lijden in de wereld. Dat geloof ik zonder enige reserve. Maar de Bijbel kent verschillende paradigmata om over de ervaring van de effecten van de zondeval te spreken. Er is toorn of oordeel, gekoppeld aan persoonlijke verantwoordelijkheid, en daarover spreekt Paulus in Romeinen 1-3. Maar Paulus spreekt in dezelfde brief, in hoofdstuk 8, ook over een andere dimensie: over "onderworpen zijn aan de vruchteloosheid", over "dienstbaar gemaakt zijn aan de vergankelijkheid", en over "zuchten en in barensnood zijn". Binnen deze context wacht de schepping niet op vergelding, maar op "bevrijding"!! - Rom. 8:21.

Wij ervaren de effecten van onze eigen keuzes -hierover kun je spreken binnen het zonde-oordeel-paradigma zoals in Rom. 1. Maar wij ervaren ook de gebrokenheid van de schepping, de effecten van andermans keuzes of zelfs slordigheid, de effecten van weeffouten in onze economische structuren, enzovoort. Daarover spreken we vanuit een 'vergankelijkheid-bevrijding-paradigma' – en daarom is 'social justice' ook een onmisbaar bestanddeel van het evangelie. Zoals Rich Nathan het omschreef tijdens een seminar over 'A church for others': we hebben "the right hand of evangelism and the left hand of justice' nodig. Mensen hebben redding nodig van de 'hel' van een eeuwigheid zonder God, èn van de 'hel' die het dagelijks leven hier soms is.

Over welke 'hel' spreken wij?
Tragische ongelukken op de bouw horen bij de laatste hel, niet bij de eerste. Hier past dus het perspectief van Romeinen 8: ooit zullen we leven in een wereld waar mechanische defecten of menselijke slordigheid geen schepselen van God meer zullen bedelven onder wreed gewapend beton.
Door het incident in het Twente-stadion te bespreken in het perspectief van Romeinen 1-3 – dus zulke incidenten zijn ons aller 'schuld' -, heeft het RefDag mijns inziens een hardvochtig en onbijbels beeld van het christelijk geloof gepresenteerd, al was het goed bedoeld om nóg extremere gedachten te bestrijden.
De les: internet is een publiek medium, en we spreken nooit slechts 'in eigen kring'. Laat dit een oproep zijn voor ons allemaal -óók in evangelisch-charismatische kring- om het juiste perspectief op het lijden voor ogen te houden en altijd te onthouden dat het evangelie gaat over het redden van mensen, niet over het verklaren van mystieke kosmische mechanismes. Het evangelie is goed nieuws – goed nieuws van bevrijding.

Israël, islam, wij-zij-denken en het Koninkrijk van God

2011-03-11T22:56:00.002+01:00

De onrust in de Arabische wereld en de toenemende polarisatie rond de islam in de Nederlandse samenleving brengen nogal wat christelijke tongen in beweging. Afgelopen week heb ik in onze gemeente gesproken over hoe wij ons als burgers van het Koninkrijk van God kunnen opstellen ten opzichte van deze ontwikkelingen. Deze blogpost is een enigszins aangepaste versie van die preek, in die zin dat ik er in deze post een aantal politieke conclusies aan verbind.

'Christian Zionism' en de eindtijd
Veel christenen, met name uit evangelische hoek, zien alles wat er in en rondom Israël gebeurt als een teken van de eindtijd. 'Christian Zionism' legt veel nadruk op de oudtestamentische beloften van nationaal herstel voor Israël, en de dispensationalistische variant ervan koppelt dit ook nog eens aan een apocalyptisch scenario waarin alle volken in een kosmische 'eindstrijd' tegen Israël optrekken. Zij zijn daarmee niet zo pro-Israël als ze willen doen voorkomen: in het dispensationalistische scenario gaat het 'nationaal herstel' van Israël vooraf aan een grote Verdrukking die uitmondt in een Armageddon. Met zulke vrienden...

Dit type denken leidt tot een wereldbeeld dat meer eschatologisch dan missiologisch gekleurd is. Zonder jargon: het gaat om het Verhaal, en als mensen (bijvoorbeeld Arabieren) aan de verkeerde kant van het Verhaal staan, dan hebben ze pech. Christian Zionism is hierin ironisch genoeg het één-eiige tweelingbroertje van de islamitische theologie, die ook het Verhaal centraal stelt: land dat eens islamitisch is geweest, blijft islamitisch, en wie aan de verkeerde kant van het Verhaal staat, heeft pech.

Theoloog George E. Ladd laat in zijn "Theology of the New Testament" zien dat er in Jezus' tijd een vergelijkbare eindtijdverwachting was. De eindtijdverwachting van Jezus' tijdgenoten was ook zowel nationaal gekleurd (de Zeloten die de Messias zagen als iemand die de Romeinen zou verjagen) als apocalyptisch (de Essenen die Gods oordeel over het goddeloze volk en de goddeloze wereld verwachtten). Het Koninkrijk dat zij verwachtten had een nationalistische en een apocalyptische dimensie. Maar welk Koninkrijk kreeg men?

Johannes de Doper en het concept 'vreemdelingschap'
Toen Johannes de Doper op het toneel verscheen, kondigde hij Jezus aan als degene die het apocalyptische oordeel zou voltrekken (Matt. 3:1-12), maar Johannes zette de nationaal gekleurde eindtijdvisie danig op z'n kop. Hij vertelde het religieus leiderschap dat God desnoods uit stenen 'kinderen van Abraham' kon maken, en hij gaf het nationaal zelfverstaan van het 'uitverkoren volk' een bijzondere twist. George E. Ladd legt daarbij de nadruk op de doop: het enige gebruik dat het volk Israël kende van de doop als initiatie-ritueel, was de proselietendoop: niet-Joden konden zich op die manier aansluiten bij Gods volk. Dat Johannes het volk Israël voorhield dat zij zich moesten laten dopen, was net zo wereldvreemd als een tiende generatie Nederlander naar een inburgeringscursus sturen, of een geboren Amerikaan vertellen dat hij een Green Card moet halen. Een idioot idee.

Theoloog Don Williams legt de nadruk op de lokatie: de doop in de Jordaan symboliseerde het opnieuw binnengaan van het beloofde land. In beide gevallen was de boodschap helder: het uitverkoren volk van God werd fijntjes te kennen gegeven dat de Messias niet zou komen om hun nationale identiteit te kietelen: zijn profeet kwam iederéén vertellen dat wij allemaal "vreemdelingen en bijwoners" zijn. Het uitverkoren volk is een volk dat bestaat uit mensen die van zichzelf weten dat ze buitenlanders, buitenstaanders zijn, die op Gods manier (via bekering, een omkeer naar God toe) opnieuw het land binnengaan.
En bij dat 'binnengaan', bij dat "vervullen van de gerechtigheid", hoort de gave van de Geest en de acceptatie van de Vader, die zegt "Welkom bij mijn volk van outsiders.", zo demonstreerde Jezus (Matt. 3:13-17).

Nadat Johannes de 'nationale droom' van een nieuwe betekenis had voorzien, deed Jezus hetzelfde met de 'apocalyptische droom'. Zijn strijd was niet tegen het goddeloze volk, of tegen hun goddeloze buren, maar tegen de macht van satan en zonde zelf. Het goddeloze volk, dat wil zeggen iedereen die zichzelf als zodanig kon zien, werd door Hem juist bevrijd van alle ziekte, gebondenheid, van het 'kromlopen' en van sociale ongerechtigheid. De 'sterke man' werd vastgebonden en zijn huis geplunderd. Jezus is gekomen om 'de werken van de satan te vernietigen' (1 Joh. 3:8).

Kortom, de les van Johannes en Jezus voor degenen die de 'eindtijd' zagen in nationalistische en apocalyptische termen was: de mensen zijn er niet vanwege het Verhaal, maar het Verhaal is er vanwege de mensen. Gods geschiedenis is heils-geschiedenis, dat wil zeggen een geschiedenis van "heel maken" wat kapot is - zowel op persoonlijk niveau als op het gebied van sociaal onrecht. Daarom at Jezus met een corrupte belastingambtenaar: niet het oordeel maar juist de uitnodiging leidt tot een omkeer (Rom. 2:4), en daarmee tot restitutie.

Gods uitverkoren volk is een volk van outcasts, van "vreemdelingen en bijwoners" van zowel Joodse als heidense komaf, die van de Vader een nieuw paspoort krijgen en die worden geacht in te burgeren in het ene Koninkrijk van God. Een volk met een nieuwe Grondwet (de Bergrede): de zachtmoedigen zullen het land bezitten, en gelukkig zijn de vredestichters.

En de nationale droom dan?
Wat betekent deze meer metaforische visie op "Gods volk" voor vandaag, en voor onze politieke stellingname als christenen? Is er in het Nieuwe Testament dan geen plaats voor een nationale ambitie voor Israël? Die vraag is urgent, omdat in de politiek hoe langer hoe meer niet slechts een tweestatenoplossing wordt bepleit, maar zelfs het totale bestaansrecht van Israël wordt gedelegitimeerd, meestal met een beroep op "gerechtigheid" voor de Palestijnen. Dus als ik bepleit dat "gerechtigheid" onze centrale focus moet zijn, sluit ik me dan aan in dat koor?

Niet in het minst. Zoals door de (Joods-) Amerikaanse Vineyard-voorganger Rich Nathan uitgelegd in zijn baanbrekende preek over dit onderwerp, betekent het afwijzen van 'Christian Zionism' niet dat er geen legitieme grond is voor een Joodse staat. Alleen: de grondslag van die staat is niet, zoals in Christian Zionism en in de islamitische theologie, een groot Verhaal waarnaar de mensen zich maar moeten schikken, maar die grondslag is een simpele kwestie van 'bijbelse gerechtigheid': de geschiedenis heeft bewezen dat Joden nooit veilig zijn zonder zelfbestuur, laat staan wanneer de staat waarin zij zich moeten voegen dominant islamitisch is. Het bevorderen van vrede en gerechtigheid vereist dus een eigen, veilige plaats om te wonen. Maar de exacte grenzen van die plaats zijn een praktisch arrangement, zoals bij de kerkvader Augustinus de 'staat' sowieso een praktische functie heeft binnen een eschatologisch kader: de staat dient slechts om de vrede en orde binnen de 'civitas terrena' te bewaken totdat de 'civitas Dei' wordt gevestigd. Over grenzen moet dus niet principieel, maar pragmatisch worden gesproken.

Vanuit die gedachte moet het Palestijnse 'right of return', dat onder UNHCR-regime überhaupt niet zou bestaan, en dat het voornaamste struikelblok voor een definitieve oplossing is, worden afgewezen. Wie zoekt naar vrede, zoekt niet naar compensatie voor de uitkomsten van de oorlogen van het verleden, maar zoekt het beste voor alle partijen nú. De Elzas en Silezië zijn ook niet meer Duits - het gaat om vrede voor de generatie die nú leeft: voor Joden èn voor Arabieren. Alle wereldleiders weten dat de enige weg naar vrede ligt in landruil, waarbij op basis van demografie een grens wordt getrokken - lees de memoires van Bill Clinton. 'Land for land, peace for peace', noemt de regering-Netanyahu dit. Dat lijkt mij op geen enkele manier een onredelijk standpunt.

Christian Zionism, met haar nadruk op het Verhaal, vergeet dat God nooit, zelfs niet in het Oude Testament, recht deed aan Israël door onrecht te doen aan haar buren. In Genesis 15 vertelde God aan Abraham dat het volk pas na 400 jaar het land in bezit kon nemen - vóór die tijd zou dit in Gods ogen onrechtvaardig zijn geweest ten opzichte van de goddeloze Amorieten die er woonden. God zoekt recht voor iedereen, en daarin wijken zowel de islam als Christian Zionism af van het 'gerechtigheidsdenken' van de Bijbel.

Leert de Bijbel 'vervangingstheologie'?
Wie begint over het ene volk van God, waarvan wij allemaal als 'vreemdelingen' een paspoort ontvangen, krijgt al gauw het verwijt dat hij 'vervangingstheologie' bedrijft: een theologie die leert dat het "huis van Israël" is vervangen door het "huis van de kerk". Zie het uitstekende blog van Jos Strengholt hierover.
Vormen van vervangingstheologie vinden we terug in de Rooms-Katholieke leer, in een aantal reformatorische kringen ('tweewegenleer'); en in de evangelische wereld is de dispensationalistische theologie met haar 'hemelse en aardse volk' er een uiting van. In alle gevallen wordt de fundamentele eenheid van Gods volk uit Joden en heidenen (Efeziërs 2-3) ontkend.
Wat het optreden van Johannes en Jezus in Matt. 3 laat zien (en Jezus' uitleg in Matt. 16 over de nieuwe 'gemeente', 'volksvergadering' ofwel 'kehila' die wordt gebouwd op de rots van de belijdenis dat Hij de Messias is, bevestigt dit), is dat niet het huis wordt vervangen, maar het fundament. Jezus legt een nieuw fundament onder het verbond van God met Israël, en via hem is iedereen weer welkom om bij het uitverkoren volk te horen. Maar daarmee is het beslist geen 'nieuw volk' of 'nieuw huis'. De niet-Joden die zich aansluiten, doen dat als 'wilde takken' op een 'edele olijfboom' (Rom. 11). Ze zijn welkom, maar de 'natuurlijke takken' hebben een betere 'fit' met Jezus: zij hóren bij de boom! De Messiaans-Joodse uitlegger David Stern noemt dit 'olijfboomtheologie'.

Ook in Romeinen 11 is de focus niet eschatologisch maar missiologisch: Paulus voorspelt geen apocalyptisch scenario maar geeft een concrete opdracht: hij roept de niet-Joodse gelovigen op om "door jullie barmhartigheid" het Joodse volk "barmhartigheid te laten ondervinden" (Rom. 11:30-32).
Kortom: het feit dat er een nieuwe entiteit is ontstaan, op een nieuw fundament en met een nieuwe gezamenlijke toekomst, is géén reden het specifiek Joodse zelfverstaan van het volk Israël of de Messiasbelijdenden onder hen te minachten. Integendeel: het 'betonen van barmhartigheid', het zoeken van het goede voor het Joodse volk, is een nieuwtestamentische opdracht. Maar de wortels hiervan liggen in het bevorderen van recht en heelheid, en niet in het pushen van een eschatologische agenda.
En omdat de agenda van het Koninkrijk draait om recht en heelheid voor iedereen, kan het recht van de één dus nooit bevorderd worden door onrecht voor de ander.

Nederland: een geïmporteerd conflict
Ook in Nederland staat het islam-Israël-debat op scherp. Aan de ene kant staat de PVV met haar ideologische landclaim, zij zijn daarmee het seculiere broertje van zowel de Christian Zionists als van de islam. Het Verhaal gaat boven de mensen, en wie zich niet aanpast, moet wegwezen. Aan de andere kant staat libertijns links (met tragisch genoeg CDA'er Van Agt voorop): de staat Israël is een historische vergissing die moet worden rechtgezet. Zij willen compenseren voor de oorlogen van het verleden, in plaats van recht doen en vrede bevorderen voor mensen vandaag. Islamitisch antisemitisme in Nederland wordt door politici als Pechtold wegverklaard uit 'testosteron' of uit 'boosheid over het MO-conflict'. Daarom keert libertijns links zich radicaal tegen Israël - ze hebben de illusie dat onze problemen met immigranten wel verdwijnen wanneer hun 'steen des aanstoots' wordt weggenomen. Een Joods zelfverstaan, door het dragen van een keppeltje in Amsterdam of door het willen bewonen van een pietepeuterig stukje land aan de Jordaan, is by its very existence een steen des aanstoots, en libertijns links keert zich ertegen.

Tegenover deze twee extremen (die beide even racistisch zijn in hun consequenties) moet de christelijke politiek een helder geluid laten horen. Dat is níet het geluid van Christian Zionism. Dat is het geluid van de bijbelse gerechtigheid: van het zoeken van vrede voor Joden èn moslims, hier èn daar. Door niet de staat Israël te steunen vanwege haar plaats in een profetisch schema, maar omdat gerechtigheid vereist dat zij een veilige plek hebben om te wonen. Het Kernprogramma van de ChristenUnie verwoordt dit uitstekend: de staat Israël verdient steun op morele en historische gronden. Dat wil zeggen: vanwege de gerechtigheid. En met het volk weten we ons verbonden op Bijbelse gronden, onder andere Paulus' specifieke oproep in Rom. 11.

Wij-zij-denken en het Koninkrijk van God
Als christenen horen wij niet mee te doen aan het wij-zij-denken dat aan de basis ligt van de conflicten van deze wereld. Tegenover de "pro-Israël" en "pro-Palestijnse" overtuigingen in het MO-conflict plaatsen wij het bevorderen van gerechtigheid voor béide. Tegenover de polarisatie rondom de islam in de Nederlandse samenleving bepleiten wij dezelfde rechten èn plichten voor iederéén.

Hèt wezenskenmerk van het Koninkrijk van God is immers dat wij onszelf verstaan als buitenlanders die een paspoort hebben gekregen van een nieuwe realiteit; als 'vreemdelingen' die allemaal buiten stonden en die via de Zoon binnen mochten komen in de wereld van de Vader. We zijn deel geworden van de 'heilsgeschiedenis' - van de roeping om 'de werken van de satan te vernietigen' en heel te maken wat kapot is.

Dit vereist dat we de polarisatie en de Prinzipienreiterei doorbreken, en op zoek gaan naar "een plekje onder de eigen vijgeboom" (Micha 4) voor iedereen - dichtbij en ver weg. Tegen de Verhalen van islam, Christian Zionism, seculier rechts en libertijns links, en vóór de mensen waar de Schrijver van de geschiedenis om geeft.

Groen en sociaal? Schaf de inkomstenbelasting af!

2011-01-04T22:11:00.000+01:00

Dit artikel heeft op zich niet zo heel veel te maken met het onderwerp "Koninkrijk en samenleving", maar toch wel iets: het gaat erover hoe je gezinnen kunt versterken en rechtvaardige keuzes kunt promoten. En da's toch ook een Koninkrijksding. Voor de volledigheid daarom in elk geval de link.

Ik schreef dit artikel op verzoek van de redactie van Opunie, een opiniesite van de ChristenUnie - de partij waarvan ik sinds kort lid ben.

Over misbruik en de kerk

2010-03-01T21:54:00.000+01:00

Afgelopen week stond de kerk er weer mooi op in alle media. Op dezelfde dag dat een Rooms-Katholieke plebaan (geen idee wat het is, maar hij vindt ongetwijfeld deze week ook zelf dat hij een plee-baan heeft...) verkondigde dat de hostie alleen mag worden uitgereikt aan mensen met "de juiste beleving van seksualiteit", maakte bisschop Van Luyn -van dezelfde kerk- bekend dat er een onderzoek zou worden gestart naar seksueel misbruik door ambtsdragers binnen diezelfde kerk. Er zat nog geen anderhalf uur tussen publicatie van beide nieuwsitems in de krant. De ironie kan niemand ontgaan zijn.

Daarnaast is het verkiezingstijd, dus buitelen de politici over elkaar heen in hun strijd om de (roze) kiezer. Alexander Pechtold van D66 preekte voor zijn eigen Pauw & Witteman-parochie dat de bisschop "een inburgeringscursus in 2010" nodig had, en PvdA-voorzitster Ploumen gaat de komende tijd campagne voeren door middel van het samen met de COC-vicevoorzitster verstoren van kerkdiensten. En dan ook nog de boel omdraaien met die kop op de COC-site: bij mijn weten is de RK kerk in Den Bosch de gastheer en zijn de roze coryfeeën met hun politieke marionetten de gasten, maar nee: de kerk "kiest de confrontatie" door in hun eigen samenkomst in hun eigen gebouw hun eigen standpunt uit te dragen. Het zou hilarisch zijn als het niet zo ernstig was.

Misbruik in de kerk

Maar de seksuele identiteitscrisis van de kerk is een ernstige zaak. De laatste jaren is er een stroom van nieuwsberichten geweest over seksueel misbruik van kinderen en jongeren door paters, pastoors en priesters van allerlei rangen en standen. Je kunt je als kerk nooit genoeg schamen voor dit soort afschuwelijke wandaden. Wat dat betreft moet het strafrecht zijn loop hebben en mag niemand zich verschuilen achter welke kerkrechtelijke "mantel der liefde" ook.
Wij als evangelischen (of reformatorischen) kunnen ons niet verschuilen achter de illusie dat dit een specifiek Rooms-Katholiek probleem is, al is het dat voor een deel wel. Het verplichte celibaat voor priesters is een RK-specifieke dwaalleer, die ingaat tegen de Bijbel en tegen de scheppingsorde, en die helaas zorgt voor een oververtegenwoordiging aan seksueel verknipte ambtsdragers die, wanneer ze maar genoeg macht of gezag krijgen toebedeeld, wel bijna móet resulteren in misbruik. De geschiedenis bewijst het.

Maar ook in evangelische en reformatorische kring heerst grote verlegenheid rondom (homo-)seksualiteit. Veel reformatorische kerken geloven wel in het woord van God (dat zaken onderverdeelt in goed en fout), maar niet in de kracht van God (die mensen werkelijke verlichting en verandering kan brengen). Daardoor resulteert haar theologie vaak in een ondraaglijke theologische kuisheidsgordel voor homo's (veel sterkte met je gevoelens, je mag er alleen je leven lang niets mee doen). En als je het getuigenis van het Amsterdamse ex-CU-raadslid Sander Chan ziet, doet het evangelisch christendom het al niet veel beter. Zijn seksuele reoriëntatie-therapie bestond uit niet veel meer dan "proclamatie": het constant onderdrukken en overschreeuwen van zijn eigen gedachten -feitelijk het afmaaien van alles wat boven de grond groeide in de hoop dat daarmee uiteindelijk de wortels wel zouden verdwijnen. Dat deden ze uiteraard niet, en Chan keerde zich af van zijn evangelische levensvisie.

De kerk, van evangelisch tot reformatorisch tot Rooms Katholiek, heeft nog een lange weg te gaan wanneer het gaat om een open, eerlijke en ontspannen omgang met (homo-)seksuele problematiek. De recente geschiedenis van misbruik in de kerk zou moeten leiden tot voorzichtigheid bij het claimen van "de juiste beleving van seksualiteit" (in de woorden van de man met de plee-baan).

Misbruik van de kerk

Hoe terecht de kritiek op de kerk ook mag zijn, het ernstige nieuwsfeit van deze week is toch echt het misbruik van de kerk door de activisten van COC en GayKrant, gesteund door politici als Ploumen en Pechtold. SGP-kamerlid Van der Staaij overdrijft niet wanneer hij zegt dat het verstoren van kerkdiensten crimineel gedrag is en als zodanig moet worden aangepakt en bestraft. In de strijd om de grachtengordelstem is nu eenmaal niet alles geoorloofd, en zelfs christen-homo-organisaties als RefoAnders zijn tegen de roze beeldenstorm van Ploumen en consorten. Dit bewijst dat de protesten geen enkel emancipatoir doel dienen richting christen-homo's, het gaat slechts om de stem van de intolerante anti-christelijke homo, en voor dat doel mag zelfs de communie, het voor Katholieken heiligste moment van de week, worden misbruikt voor politiek gewin. Hier gaat het echt om de vrijheid van meningsuiting in dit land. Alexander Pechtold hield bij Pauw & Witteman een vurig pleidooi voor de scheiding van kerk en staat. In één adem door maakte hij zijn opmerking over "inburgeren in 2010". Hij vergeet dat de scheiding van kerk en staat twéé kanten op werkt: niet alleen moet de kerk zich niet inlaten met het terrein van de staat (dit onderschrijft de christelijke traditie overigens van harte), andersom is evenzeer waar. En daarom is de inmenging van politici in dit soort interne aangelegenheden van de kerk een even ernstige schending van dit fundamentele principe als het invoeren van de sharia in dit land. Pechtold mag dan hard van leer trekken tegen Geert Wilders, maar hij ontpopt zich steeds meer als even intolerant en even staatsgevaarlijk. Wat Wilders is voor moslims, is Pechtold voor christenen: iemand die hen het recht op een eigen mening wil ontzeggen en tot tweederangs burgers maken. Pechtold verwijt Wilders dat hij moslims wil laten assimileren, maar zijn boodschap richting christenen is precies hetzelfde: voor jullie is in Nederland geen plaats. Je moet "inburgeren in 2010". Je hoort er niet bij. Precies wat hij Wilders verwijt. En daarom heeft Van der Staaij gelijk: hier moet de politie ingrijpen.

Het dogma van Pechtold, het evangelie volgens Ploumen, is het dogma van de "aangeboren en onveranderlijke seksuele geaardheid". Deze politiek correcte doctrine is al zover doorgevoerd dat seksuele oriëntatie nu "geaardheid" wordt genoemd, en in het zelfde rijtje staat als huidskleur en geslacht: als onvervreemdbare persoonskenmerken. En daar blijkt dat de libertijnse elite net zo weinig kaas heeft gegeten van de menselijke persoonlijkheid en seksualiteit als de drie grote kerkstromingen onder het vorige kopje.

De verlegenheid voorbij

Dit dwingt ons als christenen tot een nieuw denken over seksualiteit en over onze verhouding tot de staat. Het uitgangspunt in dezen is niet zo moeilijk. In alles streven we ernaar om met genade de waarheid te spreken, net als Jezus zelf (Johannes 1:14), want op die manier weerspiegelde Hij de Vader. Waarheid minus genade is veroordeling. Genade minus waarheid is gebondenheid. We kunnen niet zonder beide.
De waarheid over seksualiteit gaat terug op de schepping. Theoloog Don Williams omschrijft het als volgt:

He creates us for permanent ("for this reason a man will leave his father and mother"), heterosexual ("and be united to his wife"), monogamous ("and they will become one flesh") relationships (Genesis 2:24). Sexual union is more than a physical act. It is also the spiritual union of two persons. (Don Williams, 12 Steps with Jesus, pg. 33)

Relatie-hopping en overspel (beide heteroseksuele zonden) zijn in de kerk een groter probleem dan homoseksualiteit. Dat is blijkbaar niet het beeld dat we naar buiten uitdragen, en dat moet veranderen. De kerk moet waarheid spreken in liefde. Dus niet de makkelijke weg kiezen van het veroordelen van homoseksualiteit en het vergoeilijken van heteroseksuele zonde (waaronder ook pornografie!). Maar ook niet, zoals COC en GayKrant willen, het afzonderen van homoseksualiteit als iets waar niet over gesproken mag worden. Gelijke monniken, gelijke kappen. Jezus vertelt íedereen de waarheid over zichzelf, en biedt íedereen zijn vrijmakende liefde aan. De boodschap van de kerk is voor iedereen hetzelfde: Jezus' liefde is zo groot dat je mag komen zoals je bent, en tè groot om je te laten blijven zoals je bent. Dat geldt voor iedereen, en noch homo's, noch hetero's mogen daarop een uitzonderingspositie claimen.

Ik moet vaststellen dat de meeste kerken in de verste verte niet zijn toegerust om deze boodschap goed over het voetlicht te krijgen. Daar ligt een grote berg huiswerk, met name op het gebied van kennis van de complexiteit van de menselijke psyche en van de diepte van de zondeval (deze kent -opnieuw volgens Williams- vijf dimensies: erfenis vanuit het voorgeslacht, omgevingsfactoren, demonische invloed, onze eigen daden en Gods "nee" tegen dit alles - "12 Steps with Jesus, pp. 44-48).

De werkelijkheid is complex, en hier past geen christendom dat zijn eigen gelijk preekt, dat waarheid preekt zonder genade of dat denkt dat je door proclamatie je diepste gedachten en gevoelens wel kunt doodschreeuwen.
Evenmin past hier een libertinisme dat haar eigen gelijk preekt, dat "genade" preekt zonder waarheid en dat denkt dat je diepste gedachten en gevoelens een simpele kwestie zijn van genetisch determinisme. Zowel de gedragsbiologie als de genetica tonen de pertinente onzin van deze geloofsovertuiging aan. De werkelijkheid is complex, maar het best volgens de volgende lijnen samen te vatten:

1) Seksuele oriëntatie en gender identity worden geboren uit een mix van genetische aanleg (let op: aanleg, geen determinisme) en omgevingsfactoren, met de nadruk op het laatste. "Genes are enablers, not constrainers". Het woord "geaardheid" is een politiek correcte term zonder basis in de wetenschap.Het is beter te spreken van "oriëntatie".
2) Seksuele oriëntatie kan sterk of minder sterk zijn, maar nergens leidt oriëntatie dwingend tot gedrag. Tussen seksuele oriëntatie en seksueel gedrag liggen morele keuzes en overtuigingen. Zelfs libertijnse partijen zijn tegen pedoseksualiteit en tegen heteroseksuele polygamie. Dit bewijst dat seksuele oriëntatie zelfs in hún visie niet noodzakelijk leidt tot seksueel gedrag. Dus waar seksuele oriëntatie al geen persoonskenmerk is, is seksueel gedrag dat nog veel minder. In dat opzicht hebben de refo-scholen wel gelijk.
3) Binnen de kerk regeert Koning Jezus. Hij treedt deze complexe werkelijkheid tegemoet met waarheid en genade. Dus geen veroordeling of uitsluiting. En ook geen vergoeilijking van alles wat in dit complexe speelveld is scheefgegroeid (homo- of heteroseksueel), maar genezing voor de hele persoonlijkheid door Zijn liefde. Daarom moet de interne "policy" van de kerk gebaseerd zijn op genade.
4) Binnen de staat regeert het recht. Het recht kan niet gebaseerd zijn op genade, maar wel op waarheid. Die waarheid is dat seksueel determinisme niet bestaat en dat seksuele oriëntatie, laat staan seksueel gedrag, dus géén persoonskenmerken zijn op dezelfde manier waarop huidskleur en geslacht dat zijn. Dat dus niet elk onderscheid ook een vorm van discriminatie is. Het recht betekent ook dat discriminatie uit den boze is. Daarom moet de "public policy" van de kerk gebaseerd zijn op waarheid.

Op die dunne lijn is het moeilijk balanceren. Waar complexe problemen inzet worden van activisme, ligt demagogie op de loer. Daarom moet dit land weten dat Pechtold net zo'n gevaar voor de rechtsstaat is als Wilders, en daarom moeten CU, SGP, CDA, enz in deze situatie pal staan voor het recht en voor de scheiding van kerk en staat. Zodat de kerk een gemeenschap kan zijn van genezing in plaats van veroordeling, en zij dit in alle vrijheid kan doen. Het misbruik moet stoppen. Het misbruik in de kerk en het misbruik van de kerk.

Schreeuw om Leven en de abortusboot in "gesprek"

2010-01-13T04:43:00.001+01:00

Afgelopen week gespot tijdens een laat avondje zappen: het programma "Eén op één" bij de zender Het Gesprek. Een erg goed programmaconcept waarbij twee gasten elkaar één op één ontmoeten, zonder gespreksleider en zonder te weten wie de andere gast is. In deze aflevering werden Bert Dorenbos (stichting Schreeuw om Leven) en Rebecca Gomperts (abortusboot Women on Waves) een uur lang met elkaar opgesloten. Dat kon nooit goed gaan...

Het was een leerzaam avondje televisie voor wie zich, zoals ik, interesseert voor de publieke beeldvorming over evangelisch christendom in Nederland. Maar ook voor wie zich, zoals, euhhh, ik, interesseert voor maatschappelijke trends en denkwijzes.

Allereerst moet ik iets kwijt over meneer Dorenbos. In een "gesprek" van een uur is het hem niet één keer gelukt om zijn tegenstandster fatsoenlijk te laten uitspreken. Waarom niet? En waarom de dominee-op-huisbezoek-pose aannemen (benen over elkaar, vinger in de lucht). Onwillekeurig begon ik het me af te vragen: "Doe ik dat ook? Het zo verknallen in de houding dat de inhoud er al bijna niet meer toe doet? Kijkt Nederland zó naar christenen in het algemeen, en evangelische in het bijzonder?"

Inhoudelijk had Dorenbos de kern overigens redelijk goed geschoten, zo bleek uit de samenvatting. Wat bij hem, en bij mij, bleef hangen was de categorische en irrationele weigering van mevrouw Gomperts om het ongeborene aan te spreken met de termen "leven" en "kind". Het mag alles heten, als het maar een eufemisme is zoals "foetus", zodat je niet aan de consequentie hoeft dat er toch echt "leven" wordt beëindigd. Desnoods maar emotioneel op de ad hominem toer: "Wilt u mij soms in de gevangenis?", vroeg ze op een gegeven moment. Hier was een wedervraag beter op zijn plaats geweest dan een ontkenning: "Dat hangt er vanaf. Als uw praktijken wèl verboden waren, ging u er dan mee door?"

Erg inzichtelijk vond ik dat Gomperts zich liet ontvallen dat wat haar betrof, alles wat nog niet geboren was, nog niet "leefde". Al vond ze de 24-weken termijn, op grond van het criterium "levensvatbaarheid" ook wel een acceptabele grens. Ontzettend jammer dat Dorenbos dat punt niet vastpakte (maar dat krijg je als je alleen praat en niet luistert). Hier ligt namelijk de kernleugen van het pro-abortus argument, en je hoeft geen enkele bijbeltekst aan te halen om die te bestrijden: èlk leven is levensvatbaar, zolang het maar die mate van bescherming krijgt die past bij de ontwikkelingsfase waarin het zich bevindt.
Een ongeboren kind is levensvatbaar zolang het veilig in de baarmoeder zit. Een peuter is levensvatbaar zolang ouders er goed voor zorgen. Een zwaar gehandicapte is levensvatbaar zolang het adequate zorg krijgt. En op macro-niveau: veel lokale dorpssamenlevingen in ontwikkelingslanden zijn levensvatbaar zolang we ze maar een beetje ondersteunen met microkredieten.

Rebecca Gomperts' meestgebruikte woord is "autonomie", en daarin zit de kernleugen: geen enkel mens kan autonoom bestaan zonder een adequate context van medemenselijke zorg. Voor een ongeboren baby wordt die zorg geleverd door de moeder, en dan is er niets aan de hand.

Probeer ook eens deze simpele test om te achterhalen of het pro-abortus standpunt wel hout snijdt: men neme de eerste dag dat een kind volgens de theorie van Gomperts wèl beschermwaardig is. Men rekene dan één dag terug, en stelle zichzelf de vraag: "Wat is er op deze dag veranderd dat het leven vandaag wel beschermwaardig is, maar gisteren nog niet?" Herhaal dit ongeveer 270 keer, en het resultaat is duidelijk: babies groeien organisch vanaf het moment dat uniek DNA zich vormt uit een stukje papa, een stukje mama en een beetje van Maggi. Dus elk moment om "een knip te zetten" is arbitrair. Dus het onderscheid tussen "embryos", "foetussen" en "mensen" is arbitrair. Geschikt om de levensfasen te schetsen, ongeschikt om te scheiden tussen leven en niet-leven. De man die slechts sprak en niet luisterde had de kern echt wel begrepen.

Maar tussen gelijk hebben en gelijk krijgen loopt een kloof. En het overbruggen van die kloof begint met luisteren. Niet alleen, zoals ik hierboven heb gedaan, luisteren naar wat mensen nu echt beweren zodat je dat kunt ontmaskeren. Maar vooral ook: luisteren naar mensen. Naar mensen die zo in de knoop zitten met zichzelf, hun situatie en hun (aanstaande) kind dat zelfs de verschrikking van abortus een meer "levensvatbare" toekomst lijkt te beloven dan een toekomst met kind. En vanuit dat luisteren, handelen. Pro-life is meer dan anti-death. Pro-life moet ook zorg, begeleiding, praktische hulp, en eventueel adoptie omvatten. Een paar weken geleden blogde ik over de Vineyard in Columbus, waar moeders echt zo'n alternatief wordt geboden. Wat kunnen wij in Nederland doen op dat vlak? Hoe kunnen wij als kerken niet alleen een doodlopende weg afwijzen, maar ook een levenbrengende weg openen? Ik zie mezelf zitten, met mijn benen over elkaar en mijn vingertje in de lucht. Ik schrijf mijn gelijk op een blog, en waarschijnlijk kom ik niet over. Heer, help...help me, help ons om te luisteren en te handelen. Vóór mensen, niet tégen wetten.

Ik had als interviewer nog wel een vraag willen stellen aan mevrouw Gomperts: "Als u onze progressieve waarden mag exporteren naar Polen en Ierland, mag er hier dan ook vlak buiten de territoriale wateren bij Scheveningen een Sudanese boot vrouwenbesnijdenissen aanbieden?" Zou wel consequent zijn als "keuzevrijheid voor de autonome vrouw" je hoogste goed is.

Vingerafdrukken en de kredietcrisis

2009-11-24T22:47:00.019+01:00

Een goed geregisseerde nieuwskaper was het wel: de folder waarmee de stichting Het Nieuwe Rijk mensen opriep hun Burger Service Nummer op hun linkerpols te laten tattoeëren. Duidelijk een persiflage, en over de vraag of de vergelijking met de tattoo die de Nazi's gaven aan hun gevangenen op of over het randje is, kun je van mening verschillen.

Veel bedenkelijker dan de folder zelf was echter de Pavlov-reactie van staatssecretaris Bijleveld. Zij gaat aangifte doen. Aangifte van wat, dat weet ze nog niet. Of hier überhaupt een wet is overtreden, en zo ja, welke, weet ze ook niet, maar ze gaat, namens ons allemaal, aangifte doen. Het is namelijk "smakeloos". En alles wat smakeloos is, daarvoor geldt de Wet van Autodrop: het zou verboden moeten worden. De initiatiefnemers van de folder hadden geen betere reactie kunnen krijgen om hun punt te onderstrepen dat een "power grab" door de overheid nooit zonder gevaar is.

Het is precies dezelfde tot mislukken gedoemde verdedigingstactiek die de gevestigde partijen hanteren tegenover de PVV: zonder uitzondering vallen de overige partijen over zijn "smakeloze" toon, om maar niet op de muziek te hoeven reageren. Gevolg is dat de gevaarlijke muziek van Wilders inmiddels door een zesde van de kiezers wordt meegetoeterd. Waarschijnlijk niet omdat ze het ermee eens zijn, maar omdat ze álles liever hebben dan een overheid die voor hen bepaalt wat er wel en niet gezegd mag worden, en op welke toon. De overheid heeft haar eigen krediet-crisis, en niet zo'n kleintje ook.

We leven in een spannende tijd. Ongetwijfeld zullen in christelijke kringen veel mensen direct de link leggen tussen het getattoeëerde Burger Service Nummer en het "nummer van het beest" uit het bijbelboek Openbaring, de ultieme uiting van uit de kluiten gewassen staatsmacht. Ik denk niet dat dit onze focus zou moeten zijn.

In het Koninkrijk van God bestaat geen kredietcrisis. Jezus' beleggingstip was: "Verzamel voor jezelf geen schatten op aarde: mot en roest vreten ze weg en dieven breken in om ze te stelen. Verzamel schatten in de hemel, daar vreten mot noch roest ze weg, daar breken geen dieven in om ze te stelen. Waar je schat is, daar zal ook je hart zijn." (Mattheüs 6:19-21)

Mensen zijn op zoek naar betrouwbaarheid, naar iets of iemand om op te vertrouwen. Geld kan verdampen, en machthebbers kunnen onderdrukkers worden, en daarom leert Jezus een radicaal andere orde: "Jullie weten dat heersers hun volken onderdrukken en dat leiders hun macht misbruiken. Zo zal het bij jullie niet mogen gaan. Wie van jullie de belangrijkste wil zijn, zal de anderen moeten dienen, en wie van jullie de eerste wil zijn, zal jullie dienaar moeten zijn - zoals de Mensenzoon niet gekomen is om gediend te worden, maar om te dienen en zijn leven te geven als losgeld voor velen." (Mattheüs 20:25-27).

In de laatste tientallen jaren is door veel partijen geprobeerd een scheiding tussen geloof en politiek te forceren. Om de "christelijke" stem te doen zwijgen in de openbare ruimte. En waar dat streven werd veroorzaakt omdat de christelijke politiek wettelijke middelen inzette om niet-christenen te dwingen tot schijn-christelijke uiterlijkheden (zoals de zondagsrust-discussie of het verbod op godslastering), is dat misschien maar goed ook. Mijn droom is dat er een nieuwe christelijke stem opstaat in dit land, en in de politiek. Een stem die tegen de tijdgeest van angst ingaat. Zowel de angst voor vreemdelingen van Wilders als de angst dat de illusie van de maakbare samenleving uiteenspat van alle andere partijen. Angst uit zich altijd in controle. In een overheid die je vingerafdrukken neemt "voor het geval dat" en meteen 'aangifte wil doen, dondert niet van wat' als iemand daar tegen protesteert. Het krediet van dat type leider is op.

In mijn droom zijn wij als christenen een echte "partij voor de Vrijheid". Laten we iedereen vrij om van ons of ons geloof te zeggen wat ze willen. Als dat ons raakt, is dat alleen maar een teken dat onze "schat" en ons "hart" nog teveel hier ligt; dat moeten we dus vooral niet beschermen met wetgeving. Laten we gezinnen vrij om ècht te kiezen voor dubbel werken of zelf opvoeden. Dus geen "aanrechtsubsidie" meer, en ook geen kinderopvangsubsidie meer, en geen gediplomeerde gastouders. Een keuze is tenslotte pas echt vrij als de ene optie niet méér wordt gestimuleerd dan de andere.

Zal dat niet betekenen dat mensen wat meer problemen zullen krijgen die ze zelf moeten oplossen? Jazeker, en dat is ook de kern van het verhaal. Zolang we meedoen in de illusie dat alles maakbaar is door maar meer macht te concentreren, zolang we ministers ter verantwoording roepen voor elk incident in de samenleving, hoe spijtig ook, zolang scheppen we verwachtingen die niemand kan waarmaken. En dus is er maar één ding dat de politiek kan doen om vertrouwen terug te winnen: eerlijk zijn over hoe maakbaar de samenleving ècht is op centraal niveau, en het empoweren van de "soevereine kringen" als gezin en kerk voor de rest. Niet door ze meer te subsidiëren maar door aan de voorkant al minder in te houden.

In mijn werk binnen de wereld van klantcontact zie je precies dezelfde dynamiek: de mate waarin er centraal wordt geprobeerd risico's te beheersen is omgekeerd evenredig aan de mate waarin het uitvoerend niveau haar eigen problemen (en die van de klant!) kan oplossen. Binnen een model waarin alles onder één centraal systeem van aansturing valt, is dat ook een onoplosbaar spanningsveld. Als de regels alle uitzonderingen moeten dekken, verzandt alles in "red tape". Je kunt het alleen oplossen door diverse "kringen" te benoemen die je bewust loslaat met hun eigen verantwoordelijkheden en hun eigen interne dynamiek. Dat noem je "segmentering" als het over CRM gaat en "soevereiniteit in eigen kring" als het over de samenleving gaat. Nu we keihard tegen de grenzen aanlopen van machtsconcentratie bij de overheid en het wantrouwen waarin dat resulteert, is dit principe actueler dan ooit.

"Hoe zie je dat een politicus liegt?", luidt een bekend raadsel. Het antwoord: "Zijn lippen bewegen." Dat is de werkelijke kredietcrisis van deze tijd. En de burgers van het Koninkrijk van God hebben een stuk van het antwoord. In de Bijbel vind je een "segmenteringsmodel" waarin van de kring van de overheid een stuk minder werd verwacht dan vandaag (met name het garanderen van orde en een eerlijk speelveld). Het is belangrijk dat we ons daar sterk voor blijven maken en de christelijke politiek aan te sporen zowel de erfenis van Constantijn (huwelijk kerk/staat) als die van Marx (maakbare samenleving) af te schudden. Van de kring van de gemeente wordt in de Bijbel veel méér verwacht dan vandaag. Het is nóg belangrijker dat we ons daar sterk voor maken. Aan onze vingerafdrukken moet iedereen kunnen zien dat wij het paspoort van het Koninkrijk van God dragen!

Kerk, Staat en de centen

2009-11-23T21:36:00.013+01:00

Het onderwerp "Kerk en staat" blijft maar actueel in dit land. Ik las vanavond op de website van de ChristenUnie het commentaar van Arie Slob op de "onverdraagzaamheid" van de Amsterdamse gemeentepolitiek, die weigert nog langer subsidie te verstrekken aan het uitstapwerk voor prostituees van de stichting Tot Heil des Volks, omdat die stichting van haar personeelsleden vraagt de christelijke identiteit te onderschrijven. Hiermee gaat Amsterdam in tegen de richtlijn van minister Ter Horst, die aangeeft dat welzijnswerk door levensbeschouwelijke instellingen prima in aanmerking kan komen voor subsidie, zolang er maar niet door de staat "wordt betaald voor evangelisatie". Dat lijkt me een fair standpunt, maar in dit land zijn we blijkbaar zo politiek correct geworden dat zelfs een liberale partij als de VVD liever dit soort welzijnswerk insourcet naar het staatscircuit dan het, met een beetje subsidie, overlaat aan gedreven organisaties die, zelfs zonder winstoogmerk, zelf "ondernemen" in de hulpverlening...

Een aantal weken geleden bezocht ik de Vineyard Benelux conferentie "A church for others" met Rich Nathan, voorganger van de Vineyard in Columbus, Ohio. Hij sprak over de rol van de kerk in het bevorderen van "social justice". Over kerk zijn, niet alleen met woorden, maar vooral ook met daden. Over het feit dat je nog niet echt pro-life bent als je alleen maar via het strafrecht abortus wilt verbieden, maar dat pro-life ook inhoudt dat je een werkelijk alternatief biedt aan aanstaande moeders in nood, door onderdak, kleding, kinderopvang, hulp bij het vinden van een baan, en support bij het opvoeden van de aanstaande wereldburger, bijvoorbeeld. Vineyard Columbus doet dit allemaal, en nog veel meer. En heeft er geen overheidsgeld voor nodig.

Nu wordt de Vineyard in de VS beschouwd als een redelijk "links" georiënteerde kerk, met haar nadruk op "social justice". Maar ook in wat wij noemen rechts-conservatieve kringen (door ons vaak weggezet als asociaal en materialistisch, maar intussen de grootste financiers van liefdadigheid die je kunt vinden), vind je deze nadruk terug. The Oak Initiative, een conservatieve politieke actiegroep onder leiding van Rick Joyner, omschrijft het als volgt:
"It is a basic Christian duty to consider and seek real and lasting relief to the poor, the needy, and the oppressed. Because charity is a basic Christian duty, when charity is institutionalized it becomes cold, inefficient, and ineffective, and therefore it is the responsibility of the church, not the government, to address this mandate."

Met andere woorden, van links naar rechts wordt de kerk wakkergeschud met een simpele oproep, je zou kunnen zeggen dat dit één van de zaken is die "de Geest tot de gemeenten zegt" (Openbaring 2 en 3). Die oproep luidt: "put your money where your mouth is". Figuurlijk, in hoe wij onze prioriteiten stellen, maar ook letterlijk, in waar wij ons geld (aan) geven.

Laten we niet vergeten welk antwoord Jezus aan Johannes de Doper gaf toen die hem vanuit de gevangenis liet vragen "Bent u degene die komen zou, of moeten we een ander verwachten?" Jezus toonde aan de Messias te zijn door te antwoorden: "Zeg tegen Johannes wat jullie horen en zien: blinden kunnen weer zien en verlamden weer lopen, mensen met huidvraat worden gereinigd en doven kunnen weer horen, doden worden opgewekt en aan armen wordt het goede nieuws bekendgemaakt. Gelukkig is degene die aan Mij geen aanstoot neemt." (Mattheüs 11:4-6)

Als burgers van het Koninkrijk van God is het onze taak om deze missie van het brengen van bevrijding, van verlichting, van omzien naar weduwen, wezen en outcasts, voort te zetten. En ook om dat vrijwillig en gratis te doen: "Om niet hebben jullie ontvangen, om niet moeten jullie geven!" (Mattheüs 10:8).

In onze gemeente proberen we dit op onze eigen kleine schaal praktisch te maken, bijvoorbeeld door kleine akties zoals het aanschaffen van warme winterkleding voor een groep zigeunerkinderen op een vuilnisbelt in Roemenië. Je kunt afstandelijk en cynisch denken dat het een druppel is op een gloeiende plaat. Je kunt ook zeggen dat die gloeiende plaat in elk geval tot het moment van verdampen van die druppel iets minder heet heeft aangevoeld. Dat zo'n druppel een stukje Koninkrijk is dat bij de mensen komt. Of, zoals Delirious? afgelopen maandag zong op hun afscheidsconcert: "We are one - where our beating hearts belong - and our love can be the revolution - that sees your Kingdom come" (Delirious? - "God Is Smiling").

En daarmee kom je toch op een meer fundamentele vraag rond "Kerk en Staat", een vraag die ook onontkoombaar wordt opgeroepen door de overheidsbemoeienis met de hulpverlening van Tot Heil des Volks in A'dam, of, zoals in eerdere blogs besproken, met kerken die zich bezighouden met onderwijs over opvoeding. Die vraag luidt: hoe gelukkig is het huwelijk tussen kerk en staat als het gaat om het bevorderen van "social justice"?

Ik denk dat het lied van Delirious? het goed weergeeft: wanneer de kerk hulp verleent, dan doet zij dat vanuit haar eigen paradigma. Dan doet zij dat als representatie van het Koninkrijk van God, en niet als vrijwilligersorganisatie ten dienste van de overheid. Of, vanuit het gedachtengoed van de "soevereiniteit in eigen kring" van Kuyper: de kring van de kerk is níet een hulpbron die als onderaannemer kan worden betrokken door de "kring" van de staat; zij is haar eigen bron met haar eigen doelen. Rich Nathan had het over hoe een bediening de juiste vorm krijgt ("SHAPE"), waarbij SHAPE staat voor Service, Hospitality, Announcement, Power en Entrepreneurship. De kerk heeft lief, doet goed en deelt uit, niet omdat de overheid een vacature heeft, maar omdat dit een elementaire waarde is in het Koninkrijk van God. Maar wel op haar eigen voorwaarden en vanuit haar eigen paradigma, met de vrijheid om niet alleen te geven wat er gegeven moet worden, maar ook om te zeggen wat er gezegd moet worden.

Wanneer de staat dit "evangelisatie" noemt en het een reden maakt om de steun in te trekken, dan zou het wel eens tijd kunnen worden om deze ongelukkige verbintenis te beëindigen. Wie betaalt, bepaalt, dus uiteindelijk kan niemand het de overheid kwalijk nemen dat zij acteert vanuit haar eigen paradigma en prioriteiten. Bij Jezus kreeg je altijd het hele pakketje. Hij kondigde het goede nieuws aan voor de armen, maar zei ook "Gelukkig wie aan Mij geen aanstoot neemt". Hij gaf zijn volgelingen de opdracht om gratis het goede nieuws uit te delen, maar hij zei er ook bij: "En als ze je niet willen ontvangen noch naar je woorden willen luisteren, verlaat dan dat huis of die stad en schud het stof van je voeten." (Mattheüs 10:14). Als er één kooi is waarin volgelingen van Jezus zich nooit moeten laten opsluiten, dan is het de kooi van politieke correctheid, die Arie Slob terecht "onverdraagzaam" en "benepen" heeft genoemd.

De tegenstelling tussen "christelijk links" en "christelijk rechts", tussen een nadruk op fiscaal conservatisme en een nadruk op sociale gerechtigheid, hoeft geen tegenstelling te zijn. Een werkelijk christelijk-sociale politiek verenigt beide in zich. Er is namelijk niets socialers te bedenken dan het vrijmaken van geld in de handen van de mensen die het het liefste weggeven. Daarom is het goed dat de regeringspartijen recent het voorstel hebben gesteund om de belastingdruk van gehuwden recht te trekken met die van samenwonenden. Daarom zou het ook veel meer prioriteit moeten hebben bij de christelijke partijen om de krankzinnige belastingdiscriminatie van eenverdieners ten opzichte van tweeverdieners af te bouwen. Daarom zou het ook goed zijn om allerlei subsidies aan welzijnsorganisaties drastisch in te perken, en het geld aan de burger terug te geven door middel van een structurele belastingverlaging. Er is niets socialers dat een staat kan doen dan geld vrijmaken in de handen van mensen die het graag weggeven. De VVD kan de subsidie voor Tot Heil des Volks misschien laten intrekken, maar ze kunnen het gegeven niet veranderen dat er niemand zoveel geeft om de prostituees die willen uitstappen als de medewerkers van het Scharlaken Koord. De zwaksten, de "armen" gaan de rekening betalen van het gat dat valt als de meest gedreven hulpverleners worden weggeideologiseerd. Met een structureel christelijk-sociaal belastingbeleid maken we het geld vrij in de gezinnen zodat er meer gegeven kan worden en dit soort stichtingen ook helemaal geen subsidie meer nódig hebben om hun werk te kunnen doen.

Ik ben er meer dan ooit van overtuigd dat wij als kerken geroepen zijn om gratis, gul en veel te geven. Maar ook dat we dit moeten kunnen doen vanuit de "SHAPE" die hoort bij onze eigen soevereine kring, dus inclusief de A van Announcement (van het goede nieuws) en de P van Power. Als de VVD zoveel tegen evangelisatie heeft, dan daag ik ze uit om bij de Rotary vervangende vrijwilligers te vinden. Of zelfs om bij de sociale opleidingen betaalde krachten te vinden die door evenveel liefde worden gedreven. Ze gaan van een koude kermis thuiskomen.
En daarom mag de politieke vertaling van de boodschap van "social justice" een stuk opschuiven naar wat ten onrechte "rechts" wordt genoemd: bouw de overheidsbemoeienis met welzijn en liefdadigheid af, geef gezinnen hun geld terug, en kijk hoeveel beter dit land kan worden gediend wanneer dit wordt gedaan door mensen die wèrkelijk laten zien: "Waar het hart vol van is, daar stroomt de portemonnee van over".